Czy jest więcej niż jedno zdrowie psychiczne? 

Ola, 11 lat – Przykład dziecka/młodzieży zdrowej psychicznie (flourishing) wysoki dobrostan emocjonalny, psychologiczny i społeczny + brak nasilonej psychopatologii.

• Często odczuwa radość, satysfakcję, ciekawość.

• Potrafi powiedzieć, co ją denerwuje lub smuci, i szuka sposobów radzenia sobie.

• Ma bliską koleżankę/kolegę; czuje, że „jest częścią klasy”.

• Chętnie podejmuje nowe zadania (np. projekty szkolne).

• Po porażce (np. słaba ocena) szybko wraca do równowagi.

• Nie ma przewlekłego lęku, agresji ani objawów depresyjnych.

Mikołaj, 15 lat – umiarkowane zdrowie psychiczne (moderate mental health); Nie ma poważnych problemów, ale też nie doświadcza wysokiego dobrostanu.

• Ma dni lepsze i gorsze; bywa przytłoczony szkołą, ale potrafi odpocząć i wrócić do równowagi.

• Relacje są poprawne, choć bez bliskich przyjaźni.

• Potrafi współpracować w grupie, ale nie czuje dużej satysfakcji.

• Emocje są u niego dość stabilne, ale nie zawsze potrafi je nazwać.

Kacper, 17 lat – Wysoki dobrostan + obecna psychopatologia (klasyczna kategoria u Keyesa — „flourishing with mental illness”). Objawy zaburzenia współwystępują z wysokim dobrostanem.

• Ma diagnozę ADHD i okresowe trudności z impulsywnością.

• Mimo to: ma świetne relacje, poczucie sensu, angażuje się w sport.

• Czuje satysfakcję z życia i bardzo dużo pozytywnych emocji.

• Trudności są, ale nie dominują nad jego funkcjonowaniem.

Sara, 16 lat – Niski dobrostan + wyraźna psychopatologia (mental illness). Niski dobrostan + wysoka psychopatologia = wyraźne obniżenie zdrowia psychicznego.

• Ma uporczywy lęk, unika szkoły, skarży się na „ściski w brzuchu”.

• Często płacze, ma niską samoocenę, nie widzi sensu w nauce.

• Brak poczucia przynależności; wycofuje się z relacji.

• Trudno jej wrócić do równowagi nawet po drobnych stresach.

• Objawy utrzymują się tygodniami.

Przykłady Oli, Mikołaja, Kacpra i Sary pokazują, że zdrowie psychiczne nie jest jedną, sztywną kategorią, lecz ciągłym i zróżnicowanym stanem, który może przyjmować różne konfiguracje. Ola doświadcza pełnego zdrowia psychicznego, Mikołaj funkcjonuje przeciętnie, Kacper łączy objawy zaburzenia z wysokim dobrostanem, a Sara mierzy się z jednoczesnym obniżeniem dobrostanu i nasilonymi trudnościami. Każdy z tych stanów jest inną formą zdrowia psychicznego, a niektóre z nich — zwłaszcza umiarkowane lub obniżone — mogą wymagać wsparcia.

W tym ujęciu zdrowie psychiczne nie jest cechą stałą, którą ma się albo nie. Jest dynamiczne, zmienia się pod wpływem rozwoju, środowiska, relacji, wydarzeń życiowych i jakości wsparcia. Można je wzmacniać, oddziałując jednocześnie na dwa obszary:

• trudności i czynniki ryzyka (np. lęk, wycofanie, izolacja społeczna),
  

• dobrostan i zasoby (np. relacje, poczucie sensu, regulacja emocji).
  
  

Dlatego zdrowie psychiczne nie jest jednorazowym wynikiem, lecz procesem, który można kształtować — poprzez obniżanie ryzyka, wzmacnianie zasobów oraz wspieranie pełnego, pozytywnego funkcjonowania dziecka czy nastolatka.