Nowy raport, przygotowany przez konsorcjum czterech organizacji z Polski, Holandii i Hiszpanii (2026) zwraca uwagę na potrzebę bardziej kontekstowego podejścia do nauczania matematyki. Podpowiada również sposoby pozytywnego oddziaływania na uczniów – przezwyciężania różnych barier, które przeszkadzają lub utrudniają im edukację matematyczną. Opracowanie to powstało na podstawie badań jakościowych – blisko 50 wywiadów pogłębionych z nauczycielami szkół branżowych i technicznych w trzech krajach UE.
Pobierz raport „Uwolnić potencjał! Bariery i możliwości w nauczaniu matematyki w szkołach branżowych i technicznych”.
Z perspektywy budowania społeczeństwa wiedzy oraz innowacyjnej i konkurencyjnej gospodarki w Europie są potrzebni młodzi ludzie, dla których język „królowej nauk” jest przyjazny, a nie przerażający i trudny do zrozumienia. Współcześni nastolatkowie wchodząc w dorosłe życie, będą już za chwilę podejmować różne decyzje finansowe i społeczne, które wymagać od nich będą różnorodnych kompetencji, od złożonej analizy danych, przez wyciąganie wniosków, po planowanie. Znajomość podstaw matematyki przydaje w każdej dziedzinie życia i jest niezbędna do zarządzania własnym czasem, finansami osobistymi czy przestrzenią wokół siebie. Dlatego tak ważne jest jej skuteczne i praktyczne nauczanie, które obecnie, jak pokazują ostatnie wyniki międzynarodowych badań PISA 2022, nie spełnia swojego zadania.
W krajach OECD średni wynik umiejętności matematycznych PISA 2022 był niższy o 15 punktów w porównaniu z badaniami 2018 roku. Zmalało też poczucie własnej skuteczności uczniów w matematyce i jej zastosowaniach – w Polsce bardziej niż w innych krajach. Wyniki polskich uczniów spadły aż o 27 punktów. Identyczny regres odnotowano także w Holandii. Natomiast hiszpańscy uczniowie, choć utrzymali ten sam poziom umiejętności, odnotowali wzrost lęku przed matematyką. W raporcie PISA 2022 widać też duże zróżnicowanie poziomów pomiędzy uczniami różnych typów szkół. Co odpowiada za te zmiany? Co spowodowało, że na przestrzeni czterech lat wzrosła niechęć do matematyki i obniżył się poziom umiejętności matematycznych? – na te pytania, biorąc na warsztat szkoły branżowe i techniczne, próbują odpowiedzieć twórcy raportu „Uwolnić potencjał! Bariery i możliwości w nauczaniu matematyki w szkołach branżowych i technicznych”.
W badaniu skupiliśmy się na szkołach branżowych i technicznych z kilku powodów. Po pierwsze mniej uwagi poświęca się edukacji w tych szkołach niż w ogólnokształcących. Po drugie, w Polsce wyniki dwóch z trzech uczniów szkół branżowych I stopnia znajdują się poniżej drugiego poziomu umiejętności matematycznych, który w badaniu PISA jest uznawany za absolutne minimum potrzebne do normalnego funkcjonowania – mówi Marcin Polak, koordynator projektu „Matematyka jest wszędzie. Wartość dodana – poziom wyżej!”. Postanowiliśmy sprawdzić tę sytuację z nauczycielami i nauczycielkami matematyki i zapytać ich, jakie widzą przeszkody i możliwości pozytywnego oddziaływania na lekcjach matematyki w swoich klasach.
Jak uwolnić matematyczny potencjał uczniów szkół branżowych i technicznych?
W raporcie połączono różne źródła – badania i analizy międzynarodowe, krajowe, ale przede wszystkim doświadczenia i rekomendacje zebrane od nauczycieli matematyki podczas wywiadów i grup fokusowych. Dzięki temu badawczemu podejściu zebrano wiele pomysłów i podpowiedzi, które mogą realnie pomóc uczniom, ale i nauczycielom szkół branżowych i technicznych. Zdaniem nauczycieli i nauczycielek w nauczaniu matematyki ważne jest, aby pokazywać uczniom sytuacje, w których mogą odnieść sukces, nawet jeśli on miałby być niewielki. Istotne jest, aby dać im poczucie sprawczości i satysfakcję z osiągania celu – realizacji zadania. Warto też angażować ich w działania, z którymi mogą się zetknąć w życiu. Trzeba pamiętać, że uczniowie i uczennice szkół przygotowujących do zawodu mają już pewien bagaż negatywnych doświadczeń (nie tylko) matematycznych. Może on zwiększyć się jeszcze na tym etapie kształcenia, prowadząc do wyuczonej bezradności czy nawet porzucenia edukacji (widoczne w Hiszpani), a w konsekwencji trudności w dorosłym życiu i na rynku pracy.
Drugim ważnym aspektem, na który zwracają uwagę nauczyciele i nauczycielki, jest odchodzenie tam, gdzie to tylko możliwe, od nauczania teorii do tłumaczenia praktycznych zagadnień, stosowania reguł matematycznych w praktyce.
Przeprowadzone przez nas badania pokazują, że dla uczniów i uczennic ważny jest życiowy kontekst. Nie zawsze muszą to być treści związane z konkretnym zawodem. Dlatego w tworzonych przez nas materiałach edukacyjnych chcemy wiązać zagadnienia matematyczne z tematami, które mogą być przydatne w życiu codziennym (np. zagadnienia związane z finansami) i pomogą wyjaśnić im złożoność świata – wyjaśnia Katarzyna Gajewska z Fundacji Szkoła z Klasą.
W publikacji zawarto też zalecenia dotyczące opracowywania materiałów edukacyjnych pod kątem nauczania matematyki w szkołach branżowych i technicznych.
W raporcie wyjaśniamy, jak możemy uwalniać potencjał uczniów w matematyce poprzez niewielkie korekty i zmiany w podejściu dydaktycznym czy relacjach z uczniami – mówi Marcin Polak. Mamy świadomość, że może nie jest to może zbiór wielkich odkryć, które pozwoliłyby na przełom w nauczaniu matematyki w szkołach przygotowujących do zawodu, ale pokazujemy wiele sposobów pozytywnego oddziaływania, które pozwalają omijać bariery przeszkadzające uczniom w nauce matematyki. Tu możemy wiele zmienić – dodaje.
Link do raportu: https://think.org.pl/added-value-plus/