Jak rozmawiać w szkole, żeby rozmowa była czymś więcej niż wymianą opinii? Jak tworzyć przestrzeń, w której uczniowie i uczennice nie tylko zabierają głos, ale mają poczucie bycia wysłuchanymi i sami uczą się słuchać innych? Te pytania, stały się punktem wyjścia do szkolenia „Rozmowy z Klasą”, realizowanego w ramach programu Kurs na Odporność. Jego celem było przygotowanie osób, które będą dalej pracować z nauczycielami i nauczycielkami, wspierając ich w prowadzeniu rozmów opartych na dialogu w szkołach.
Czym jest rozmowa oparta na dialogu?
W podejściu rozwijanym w „Rozmowach z Klasą” rozmowa nie jest narzędziem do osiągnięcia konkretnego celu dydaktycznego ani przestrzenią do przekonywania innych do swoich racji. Jest raczej wspólnym procesem myślenia, w którym ważne staje się spotkanie różnych perspektyw.
Dialog w tym ujęciu opiera się na kilku kluczowych założeniach:
- każdy uczestnik i każda uczestniczka wnosi do rozmowy ważne doświadczenie,
- celem nie jest zgoda, ale lepsze rozumienie,
- słuchanie jest równie istotne jak mówienie,
- znaczenia powstają „pomiędzy” osobami, w relacji, a nie wyłącznie w pojedynczych wypowiedziach.
Tak rozumiana rozmowa może stać się ważnym elementem budowania odporności psychicznej, pozwala nazywać doświadczenia, oswajać różnice i wzmacniać poczucie wpływu.
Nauczyciel jako osoba towarzysząca w procesie
Istotnym elementem metody jest zmiana roli nauczyciela. W rozmowie opartej na dialogu nie jest on ekspertem, który moderuje dyskusję w kierunku „właściwych odpowiedzi”, ale osobą, która dba o warunki rozmowy.
Oznacza to m.in.: uważność na to, kto mówi, a kto milczy, wspieranie różnych sposobów wyrażania się, podążanie za tym, co pojawia się w grupie, zamiast trzymania się sztywnego scenariusza, gotowość na brak jednoznacznych konkluzji. Taka rola bywa wymagająca, ale jednocześnie otwiera przestrzeń na bardziej autentyczne spotkanie w klasie.
Od doświadczenia do praktyki
Szkolenie Rozmowy z Klasą zostało zaprojektowane w taki sposób, aby jego uczestniczki i uczestnicy mogli nie tylko poznać założenia metody, ale przede wszystkim jej doświadczyć. Praca opierała się na krótkich formach dialogowych, mini-ćwiczeniach i analizie konkretnych sytuacji z praktyki szkolnej. Ważnym elementem było również ćwiczenie formułowania pytań, takich, które nie zamykają rozmowy, ale ją otwierają i pogłębiają. W centrum uwagi znalazły się m.in.: sposoby rozpoczynania rozmów w klasie, budowanie bezpiecznej atmosfery, reagowanie na różnice i napięcia oraz to, co dzieje się „po rozmowie” czyli jak pracować z tym, co się w niej pojawiło.
Dzięki temu uczestnicy mogli zobaczyć, że dialog nie jest jednorazowym działaniem, ale praktyką, którą można rozwijać krok po kroku
Od szkolenia do działania
Szkolenie Rozmowy z Klasą było początkiem dalszego procesu. Osoby uczestniczące przygotowują się do prowadzenia własnych warsztatów dla nauczycieli i nauczycielek w różnych miejscach w Polsce. Dzięki temu metoda „Rozmów z Klasą” może być rozwijana w lokalnych kontekstach i odpowiadać na konkretne potrzeby szkół.
To ważne, bo rozmowa – choć jest czymś codziennym – nie zawsze jest czymś oczywistym. Wymaga praktyki, uważności i stworzenia warunków, w których naprawdę można się spotkać.
Autorka: Anna Nowacka-Krajewska – koordynatorka programu Kurs na Odporność.
Opracowanie: Anna Nowacka-Krajewska – koordynatorka programu Kurs na Odporność.
„Kurs na Odporność” to wspólne przedsięwzięcie Fundacji Szkoła z Klasą i Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności. Partnerem programu Kurs na Odporność. Szkoła z Klasą jest Fundacja PZU. Program objęty jest honorowym patronatem Ministra Edukacji Narodowej.