Jak wspierać szkoły i społeczności lokalne w rzeczywistości pełnej dynamicznych zmian społecznych, klimatycznych i demograficznych? Odpowiedzi na to pytanie szukamy w międzynarodowym projekcie Szkoła Odporności Społecznej, realizowanym wspólnie z partnerami z Niemiec i Hiszpanii. Podczas kwietniowego spotkania w Barcelonie poznawaliśmy rozwiązania wspierające współpracę szkół i społeczności lokalnych oraz podsumowaliśmy pierwszy etap projektu oparty na metodologii design thinking.
Szkoła Odporności Społecznej odpowiedzią na współczesne wyzwania
Od stycznia 2026 roku Fundacja Szkoła z Klasą wspólnie z FiBS RILLL Research Institute on Lifelong Learning oraz Smilemundo realizuje projekt Szkoła Odporności Społecznej.
Projekt powstał jako odpowiedź na rzeczywistość, w której szkoły mierzą się z wieloma wyzwaniami jednocześnie. Coraz wyraźniej widoczne są skutki pogarszającego się dobrostanu psychicznego młodych osób, napięć społecznych, zmian klimatycznych, procesów migracyjnych czy zmian demograficznych. Wierzymy, że szkoła i jej otoczenie potrzebują dziś nowych kompetencji, relacji i rozwiązań, które pomogą lepiej odnajdywać się w szybko zmieniającej się rzeczywistości.
Szkoła jako HUB dla lokalnej społeczności
Pod koniec kwietnia wraz z partnerami projektu spotkaliśmy się w Barcelonie, aby wspólnie przyjrzeć się funkcjonowaniu szkół w lokalnej społeczności dzielnicy El Raval.
Wizyta pokazała nam, jak ważne dla odporności szkoły jest jej wspierające otoczenie. Szkoła nie musi samodzielnie odpowiadać na wszystkie wyzwania współczesności. Może natomiast pełnić rolę HUB-u – miejsca spotkań, współpracy i budowania relacji pomiędzy różnymi grupami oraz instytucjami działającymi wokół edukacji.
Szczególnie inspirująca była dla nas sieć współpracy pomiędzy szkołami, organizacjami społecznymi, rodzicami i lokalnym samorządem. Dzięki wspólnym działaniom możliwe jest skuteczne przeciwdziałanie polaryzacji w szkołach oraz wzmacnianie poczucia wspólnoty i odpowiedzialności za edukację dzieci i młodzieży.
Design thinking i diagnoza odporności społecznej
Spotkanie w Barcelonie było także okazją do podsumowania pierwszego etapu projektu – diagnozy odporności społecznej przygotowanej w oparciu o metodologię design thinking.
W Fundacji Szkoła z Klasą często wykorzystujemy metodę design thinking w projektowaniu programów edukacyjnych, ponieważ pozwala ona tworzyć działania odpowiadające na realne potrzeby odbiorców i odbiorczyń.
W ramach etapu diagnostycznego partnerzy projektu przeprowadzili pogłębiony research dotyczący odporności społecznej w Polsce, Niemczech i Hiszpanii. Analiza pokazała, że pojęcie odporności społecznej jest różnie rozumiane w poszczególnych krajach, a akcenty dotyczące najważniejszych wyzwań i praktyk wynikają m.in. z uwarunkowań kulturowych, sytuacji geopolitycznej czy doświadczeń ostatnich lat.
Jednocześnie wspólne pozostaje przekonanie, że szkoły i społeczności lokalne potrzebują spójnego podejścia do budowania odporności społecznej oraz kompetencji pozwalających elastycznie reagować na trudne i nieprzewidywalne sytuacje.
Narzędzia dla szkół i społeczności lokalnych
Kolejnym etapem projektu będzie tworzenie i testowanie innowacyjnych rozwiązań opartych na wynikach badań prowadzonych w szkołach i społecznościach lokalnych.
Zebrane informacje posłużą do opracowania testowych wersji narzędzi, które następnie będą rozwijane wspólnie z praktykami i praktyczkami w ramach działań pilotażowych.
Efektem końcowym projektu będzie kompleksowy model wspierania odporności społecznej – mapa odporności społecznej oraz zestaw materiałów i narzędzi dla szkół i ich lokalnego otoczenia. Model będzie skierowany do pięciu grup odbiorców: nauczycieli, uczniów, dyrektorów, rodziców oraz samorządów lokalnych.
Pilotaż projektu Szkoła Odporności Społecznej
Finalna wersja modelu powstanie w 2028 roku. To długi proces, ale produktywny i na pewno potrzebny. Do tego czasu projekt będzie rozwijany we współpracy ze szkołami, ekspertami i lokalnymi społecznościami.
Szkoły zainteresowane udziałem w pilotażu już teraz zachęcamy do śledzenia naszych działań i kontaktu z zespołem projektu.