Po kwietniowym spotkaniu w Barcelonie, podczas którego podsumowaliśmy pierwszy etap realizacji programu Szkoła Odporności Społecznej i przyglądaliśmy się roli szkoły w lokalnej społeczności, przyszedł czas na kolejny krok. Na początku października nasze przedstawicielki spotkały się z organizacjami partnerskimi Smilemundo i FiBS RILL i wspólnie pracowały nad pomysłami na narzędzia wspierające odporność społeczną szkół i ich otoczenia.

Od diagnozy do projektowania rozwiązań

Pięciodniowy hackathon w Berlinie był ważnym momentem dla realizacji programu. Podczas intensywnych spotkań, warsztatów i burzy mózgów mieliśmy wypracować prototyp narzędzi dla społeczności szkolnych. Pochyliliśmy się nad Mapą Odpornej Społeczności oraz Toolkitem, które będą służyły budowaniu odporności w szkole i w jej otoczeniu zarówno na co dzień, jak i w czasie doświadczania kryzysu. W procesie projektowania towarzyszyły nam nauczycielki, projektantki materiałów edukacyjnych, badaczki, edukatorki i działaczki społeczne. Dzięki różnym perspektywom mogliśmy spojrzeć na potrzeby szkół szerzej i uwzględnić doświadczenia osób, które na co dzień działają w środowisku edukacyjnym i lokalnym.

Odporność społeczna ma wiele wymiarów

Wspólna praca w Berlinie potwierdziła, że budowanie odporności społecznej to złożone zadanie. Nie można sprowadzić go do jednego działania ani jednej grupy osób. Odporność to nie jedna rzecz, ale trzy poziomy tego samego zjawiska – odporność pojedynczego ucznia lub nauczyciela, odporność szkoły jako instytucji oraz odporność otaczającej ją społeczności. Żaden z tych trzech poziomów nie ma znaczenia sam w sobie. Odporny uczeń w chaotycznej szkole będzie borykał się z trudnościami, a dobrze zarządzana szkoła bez wsparcia i zaangażowania społeczności lokalnej oraz rodziców również nie będzie mogła mu pomóc.

Dlatego ważne jest tworzenie rozwiązań, które będą uwzględniać nie tylko potrzeby poszczególnych osób, ale również relacje i współpracę pomiędzy szkołą, rodzicami, instytucjami i lokalną społecznością.

Badania w trzech krajach – wspólne wyzwania, różne doświadczenia

Spotkanie w Berlinie było również podsumowaniem pierwszego etapu programu poświęconego diagnozie potrzeb społeczności szkolnych w Polsce, Niemczech i Hiszpanii. W ciągu ostatniego roku trzy zespoły krajowe analizowały dostępną literaturę naukową i materiały dotyczące odporności psychicznej oraz społecznej. Ważnym pytaniem, które towarzyszyło tym pracom, było: co pozwala społeczności szkolnej radzić sobie z trudnościami i zachować zdolność do działania, kiedy pojawia się kryzys?

Porównanie dokumentów wykazało istotne różnice w rozumieniu pojęcia „odporności” w poszczególnych krajach partnerskich. Odmienności te są widoczne zarówno w codziennych praktykach edukacyjnych, jak i w oficjalnych strategiach państwowych oraz w dyskursie publicznym. Dlatego w kolejnym kroku przeprowadziliśmy badania terenowe, których efektem jest 15 case studies (po 5 z każdego kraju) dających głębszy wgląd w to, z jakimi wyzwaniami mierzą się społeczności szkolne, jak radzą sobie z kryzysami, jak wracają po nich do równowagi i jakie mają praktyki prewencyjne.

Wnioski z badań podstawą nowych narzędzi

Zebrana wiedza stała się podstawą projektowanych w Berlinie narzędzi, które w najbliższym roku będziemy rozwijać i testować, zgodnie z metodologią design thinking.

A już wkrótce podzielimy się raportem z części badawczej. Pod koniec roku opublikujemy analizę dostępnej wiedzy na temat odporności psychicznej i społecznej w różnego typu społecznościach szkolnych, z uwzględnieniem wielowymiarowości kulturowej i społeczno-ekonomicznej.

Szkoła Odporności Społecznej to międzynarodowy projekt realizowany od stycznia 2026 roku przez Fundację Szkoła z Klasą we współpracy z Asociación Smilemundo i FiBS RILL Research Institute on Lifelong Learning gGmbH. Projekt dofinansowany ze środków Unii Europejskiej.